„Interpłciowość w sporcie” to broszurka koncentrująca się na problemach, z którymi zmagają się osoby o zróżnicowanych cechach płciowych (ZCP) w kontekście rywalizacji sportowej. Publikacja została wydana w marcu 2026 roku przez Fundację Interakcja i jest dostępna do pobrania za darmo na stronie organizacji.
Temat broszury Fundacji Interakcja można uznać za odpowiedź na obecną sytuację w sporcie, gdzie interpłciowość coraz częściej staje się tematem intensywnej debaty publicznej.
Cztery główne wątki, które omówione zostają w tekście to:
- zjawisko interpłciowości;
- historia „testów płci” w sporcie;
- skutki testowania płci w sporcie;
- powszechne problemy w debacie publicznej dotyczącej osób interpłciowych w sporcie.
We wstępie dokładnie zostało opisane zjawisko jakim jest interpłciowość, m.in. poprzez omówienie czynników mogących prowadzić do naturalnej różnorodności cech płciowych.
Osoby autorskie nakreślają jak wiele prezentacji i przyczyn może mieć zróżnicowany rozwój płciowy i podkreślają, że jest on nietypowy, a nie „nienormalny” czy stanowiący zaburzenie.
Głównym tematem tekstu jest kwestia tak zwanych „testów płci”, których rzetelność przez lata budziła liczne wątpliwości.
Początkowo sportowczynie musiały otrzymać „certyfikat kobiecości”, a w następnych latach weryfikacja płci przybrała formę „nagich parad”, które już wtedy wydawały się wątpliwe etycznie. Później wprowadzono testy ciałek Barra, genu SRY czy poziomu testosteronu we krwi — one również nie spełniały zamierzonej roli.
„Testy płci” (które nadal są praktykowane), ujęte są w publikacji jako przynoszące w rzeczywistości więcej szkód niż pożytku.
Wynika to m.in. z:
- braku sensu ich wykonywania oraz braku ich skuteczności (której osiągnięcie zresztą nie jest możliwe ze względu na złożoną naturę płci);
- umacniania przez nie patriarchalnych norm, np. ze względu na stygmatyzację przez nie osób odbiegających od idealnego wzorca płci czy normalizację kontroli kobiecych ciał;
- głębokich problemów etycznych związanych z ich stosowaniem.
W publikacji wielokrotnie przytaczane są przykłady kobiet, które zostały pokrzywdzone przez międzynarodowe organizacje czy inne instytucje. Podkreślone również zostają wynikające z tego problemy psychiczne, z którymi musiały się zmierzyć zawodniczki.
Przykładowo, opisana zostaje historia polskiej sportsmenki, Ewy Kłobukowskiej, która, po teście płci została zdyskwalifikowana przez federację. Wiązało się to z odebraniem jej możliwości rywalizacji w nadchodzących turniejach, a także anulowaniem dotychczas osiągniętych rekordów. Ową decyzję tłumaczono „nieokreślonym statusem płciowym” polskiej lekkoatletki.
Ujęte w broszurze historie osób interpłciowych, które w niesprawiedliwy sposób zostały potraktowane przez system, pokazują jak wciąż niezrozumianym tematem jest interpłciowość oraz do jak tragicznych skutków może prowadzić dyskryminacja i wykluczenie społeczne.
Drugim kluczowym wątkiem omówionym w tekście są problematyczne i błędne narracje obecne w dyskursie na temat osób o ZCP w sporcie. Do przykładów poruszanych w tej sekcji należą m.in.: „Mit równych szans” oraz nieodróżniane interpłciowości od transpłciowości.
„Mit równych szans” zakłada konieczność zrównywania szans wśród zawodniczek. Nie znajduje on oczywiście odzwierciedlenia w rzeczywistości, co osoby autorskie zresztą trafnie zauważają. Podają jako przykład koszykarkę Zhang Ziyu, która ma 226 cm. Czy ją też należałoby wykluczyć ze względu na nietypowy wzrost?
W kwestii nieodróżniania interpłciowości od transpłciowości, interpłciowość ma podłoże biologiczne i nie należy jej mylić z tożsamością płciową. Niestety niezrozumienie tych zagadnień bardzo często jest używane przez polityków w wojnie ideologicznej, co prowadzi do ostracyzmu skierowanego w stronę osób interpłciowych i transpłciowych.
Tekst Fundacji Interakcja oprócz przedstawienia wyzwań, z którymi mierzą się osoby interpłciowe w sporcie i uzasadnienia konieczności działania na ich rzecz opisuje również, jakie praktyczne kroki można podjąć by wspierać zarówno je, jak i wszystkie osoby o ZCP ogółem. W ten sposób broszura pokazuje osobie czytającej jak w codziennym życiu może stać się aktywnym_ą działaczem_ką zmiany społecznej w sprawie praw osób interpłciowych.
Mimo krótkiego formatu i przystępnego języka broszura rzetelnie objaśnia zarówno samo zjawisko interpłciowości, jak i trudności, z którymi mierzą się osoby o ZCP w sporcie. Publikacja będzie dobrym źródłem wiedzy dla osób o różnym poziomie znajomości tematu.
Osoby autorskie sprawnie obalają mity wokół „testów płci” i uzasadniają ich nieskuteczność, brak zasadności naukowej oraz społeczną szkodliwość. Dokonują również słusznej diagnozy testowania płci w sporcie jako narzędzia politycznego, służącego m.in. kontroli kobiecych ciał, podtrzymaniu patriarchalnych narracji i stojącego w sprzeczności z wolą naukowców, lekarzy i samego grona zawodniczek. Lektura broszury pozwala szybko przekonać się, że sprzeciw wobec dyskryminacji osób interpłciowych w sporcie to postawa nie tylko wspierająca osoby o ZCP, ale także naukowo uzasadniona i korzystna ogólnospołecznie.
Broszura „Interpłciowość w sporcie” to idealna pozycja do zgłębienia w obliczu nasilających się w ostatnim czasie szkodliwych narracji dotyczących obecności osób interpłciowych w sporcie. Zachęcamy do lektury!
Recenzję przygotowały: Aurelia Kozłowska, Natalia Tecmer
